Theo dự báo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đến năm 2025, toàn cầu có thể có tới 400 triệu người mắc hen phế quản, bao gồm cả trẻ em và người lớn. Đáng chú ý, tỷ lệ trẻ em mắc hen phế quản cao gấp đôi so với người trưởng thành. Ở Việt Nam, căn bệnh này đang là mối quan tâm lớn khi chiếm tỷ lệ cao trong các bệnh lý hô hấp.
1. Hen Phế Quản Là Gì?
Hen phế quản, hay còn gọi là hen suyễn, là tình trạng viêm mạn tính đường hô hấp, khiến lưu thông khí tại phổi bị hạn chế. Bệnh đặc trưng bởi các cơn hen cấp tính với triệu chứng khó thở, ho khan và khò khè. Theo WHO, hàng năm có khoảng 250.000 ca tử vong liên quan đến bệnh hen phế quản.
Hen phế quản là một trong những bệnh gây gánh nặng lớn về sức khỏe và tài chính. Tại nhiều quốc gia, chi phí điều trị bệnh này chiếm từ 1% đến 3% tổng chi phí y tế quốc gia.
2. Nguyên Nhân Gây Hen Phế Quản Ở Trẻ Em
Mặc dù nguyên nhân chính xác gây hen phế quản vẫn chưa được xác định hoàn toàn, các nhà khoa học cho rằng bệnh là sự phối hợp giữa các yếu tố dị ứng và không dị ứng:
2.1. Tác Nhân Dị Ứng
- Dị nguyên đường hô hấp: Bụi kim loại, khói xăng dầu, bụi nhà, phấn hoa, lông động vật, nấm mốc, bọ chăn nệm…
- Dị nguyên thực phẩm: Hải sản, trứng, lạc, sữa…
- Thuốc: Aspirin, Penicillin…
- Nhiễm khuẩn đường hô hấp: Viêm họng, viêm xoang, viêm mũi do virus hoặc vi khuẩn.
2.2. Tác Nhân Không Dị Ứng
- Di truyền: Nếu bố hoặc mẹ mắc hen phế quản hoặc các bệnh lý dị ứng, trẻ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
- Yếu tố tâm lý: Căng thẳng, lo âu, hoặc sang chấn tâm lý có thể làm tăng nguy cơ khởi phát bệnh.
3. Triệu Chứng Của Hen Phế Quản Ở Trẻ Em
3.1. Dấu Hiệu Trước Cơn Hen
- Ho khan kéo dài.
- Ngứa mắt, hắt hơi, sổ mũi.
- Buồn ngủ, mệt mỏi.
3.2. Triệu Chứng Trong Cơn Hen
- Trẻ bắt đầu thở khò khè, người xung quanh có thể nghe thấy tiếng rít khi trẻ thở.
- Khó thở, thở nhanh, vã mồ hôi.
- Trẻ nói ngắt quãng hoặc không thể nói được do khó thở.
- Cơn hen kéo dài từ 5-15 phút hoặc lâu hơn.
3.3. Sau Cơn Hen
- Khó thở giảm dần.
- Trẻ ho nhiều, khạc ra đờm trong, quánh và dính.
4. Biến Chứng Nguy Hiểm Của Hen Phế Quản
Hen phế quản không được kiểm soát có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, bao gồm:
- Nhiễm khuẩn hô hấp: Viêm phổi, viêm phế quản.
- Suy hô hấp: Khó thở kéo dài dẫn đến suy giảm chức năng phổi.
- Biến dạng lồng ngực: Do hô hấp khó khăn kéo dài.
- Xẹp phổi, tràn khí màng phổi.
- Tâm phế mạn: Biến chứng về tim mạch liên quan đến bệnh lý hô hấp.
5. Phương Pháp Chẩn Đoán Hen Phế Quản Ở Trẻ Em
5.1. Chẩn Đoán Lâm Sàng
- Loại trừ các bệnh lý có triệu chứng tương tự, như viêm đường hô hấp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)…
5.2. Chẩn Đoán Cận Lâm Sàng
- Hô hấp ký: Đo chức năng hô hấp và lưu lượng đỉnh thở ra (PEF).
- X-quang ngực thẳng: Phát hiện các bất thường tại phổi.
- Xét nghiệm dị ứng: Đánh giá các yếu tố kích hoạt bệnh.
6. Điều Trị Hen Phế Quản Ở Trẻ Em
6.1. Điều Trị Bằng Thuốc
6.1.1. Thuốc Kiểm Soát Dài Hạn
- Corticosteroid dạng hít: Giảm viêm, ngăn ngừa cơn hen cấp.
- Thuốc kích thích beta tác dụng kéo dài: Duy trì đường thở thông thoáng.
- Thuốc Leukotrien: Giảm nguy cơ viêm và co thắt phế quản.
- Thuốc phối hợp: Symbicort, Seretide.
6.1.2. Thuốc Cắt Cơn Hen Tác Dụng Nhanh
- Ventolin, Salbutamol: Giãn phế quản ngay lập tức.
6.1.3. Thuốc Dành Cho Hen Phế Quản Nặng
- Tiêm tĩnh mạch corticosteroid hoặc sử dụng khí dung thuốc giãn phế quản trong trường hợp cấp tính.
6.2. Điều Trị Không Dùng Thuốc
- Tránh tiếp xúc với dị nguyên như lông thú, bụi nhà, khói thuốc lá.
- Tiêm phòng đầy đủ: Cúm, phế cầu, Covid-19.
- Duy trì môi trường sống sạch sẽ, không ẩm mốc.
- Hướng dẫn trẻ cách thở đúng để cải thiện dung tích phổi.
7. Phòng Ngừa Hen Phế Quản Ở Trẻ Em
- Tránh dị nguyên: Đeo khẩu trang, thường xuyên vệ sinh chăn gối, không nuôi thú cưng trong nhà.
- Chế độ dinh dưỡng: Hạn chế thực phẩm dễ gây dị ứng, tăng cường rau xanh, trái cây.
- Tăng cường thể lực: Khuyến khích trẻ vận động nhẹ nhàng, tránh hoạt động gắng sức.
- Theo dõi triệu chứng: Đưa trẻ đi khám định kỳ để kiểm soát bệnh tốt hơn.
8. Kết Luận
Hen phế quản ở trẻ em là bệnh lý mạn tính cần được phát hiện và điều trị kịp thời. Phụ huynh cần chú trọng theo dõi sức khỏe của con, đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ.
Hãy hành động ngay hôm nay để đảm bảo con bạn được bảo vệ khỏi những biến chứng nguy hiểm của bệnh hen phế quản!
