Hen phế quản cấp là một bệnh lý mãn tính của đường hô hấp, thường xảy ra vào ban đêm hoặc sáng sớm và có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được chẩn đoán và xử lý kịp thời. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về cách nhận biết, chẩn đoán và điều trị hen phế quản cấp ở người lớn.
1. Hen Phế Quản Cấp Là Gì?
Hen phế quản là tình trạng viêm mãn tính ở đường thở, gây ra hiện tượng co thắt, phù nề, tăng tiết đờm và dẫn đến tắc nghẽn đường thở. Người bệnh thường có các triệu chứng như:
- Khò khè, khó thở.
- Nặng ngực.
- Ho tái diễn nhiều lần, đặc biệt vào ban đêm và sáng sớm.
1.1. Biến Chứng Của Hen Phế Quản
Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh hen phế quản cấp có thể dẫn tới:
- Tràn khí màng phổi.
- Nhiễm khuẩn phổi, phế quản.
- Xẹp phổi.
- Tâm phế mạn, khí thũng phổi.
- Suy hô hấp mãn tính.
- Biến dạng lồng ngực.
2. Chẩn Đoán Hen Phế Quản Ở Người Lớn
2.1. Chẩn Đoán Xác Định
Tiền Sử Bệnh Lý
- Gia đình hoặc bản thân người bệnh có tiền sử dị ứng như viêm mũi dị ứng, chàm, viêm xoang.
- Người bệnh từng mắc các bệnh lý hô hấp hoặc tiêu hóa liên quan, như viêm phế quản tái diễn hoặc trào ngược dạ dày thực quản.
Triệu Chứng Điển Hình
- Khó thở: Thường khó thở thành cơn, nặng hơn vào ban đêm và sáng sớm.
- Ho: Chủ yếu là ho khan, đôi khi có đờm trắng quánh.
- Nặng ngực: Cảm giác tức ngực tăng lên khi khó thở.
- Tiếng rít ở phổi: Nghe phổi có tiếng ran rít, ran ngáy.
Xét Nghiệm Cận Lâm Sàng
- Đo lưu lượng thở ra đỉnh (PEF): Xác định sự thay đổi lưu lượng thở sau khi dùng thuốc giãn phế quản (tăng ≥20%).
- Điều trị thử: Sử dụng thuốc kích thích beta-2 và corticoid dạng hít để đánh giá hiệu quả.
2.2. Chẩn Đoán Phân Biệt
Hen phế quản cần được phân biệt với các bệnh lý khác có triệu chứng tương tự:
- Cơn hen tim: Gặp ở bệnh nhân có tiền sử bệnh tim, khó thở liên quan đến gắng sức.
- Tràn khí màng phổi: X-quang phổi phát hiện tràn khí, không có ran ngáy, ran rít.
- Dị vật đường thở: Ho sặc sụa, khó thở đột ngột, tím tái.
- Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD): Thường gặp ở người hút thuốc, khó thở liên tục, không thành cơn.
- Viêm tiểu phế quản: Kèm theo sốt và ho khạc đờm.
3. Điều Trị Hen Phế Quản Cấp Ở Người Lớn
3.1. Điều Trị Đợt Bùng Phát Cấp
Nguyên Tắc Điều Trị
- Giãn cơ trơn phế quản: Sử dụng thuốc giãn phế quản để làm thông đường thở.
- Chống viêm: Sử dụng corticoid đường hít hoặc toàn thân.
- Cải thiện oxy máu: Hỗ trợ thở oxy hoặc thông khí nhân tạo khi cần.
Các Loại Thuốc Sử Dụng
- Thuốc chủ vận beta-2 tác dụng ngắn:
- Salbutamol: Dạng xịt hoặc khí dung.
- Ventolin: Dùng khi cơn hen nặng, ưu tiên khí dung tại cơ sở y tế.
- Thuốc kháng cholinergic:
- Tiotropium bromide, ipratropium bromide: Dùng dạng xịt hoặc khí dung để giảm co thắt đường thở.
- Corticoid:
- Tiêm hoặc uống (methylprednisolon, prednisolone) trong trường hợp cơn hen nghiêm trọng.
Theo Dõi Và Đánh Giá
- Đánh giá hiệu quả điều trị sau 30-60 phút.
- Tiếp tục điều trị và điều chỉnh phác đồ nếu cơn hen chưa cải thiện.
3.2. Điều Trị Lâu Dài
Mục Tiêu
- Kiểm soát các yếu tố khởi phát.
- Phòng ngừa các đợt bùng phát.
- Duy trì chức năng phổi gần mức bình thường.
Phương Pháp
- Sử dụng thuốc duy trì như corticoid dạng hít, thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài.
- Giáo dục người bệnh về cách nhận biết cơn hen và sử dụng thuốc đúng cách.
- Tái khám định kỳ để theo dõi và điều chỉnh phác đồ điều trị.
4. Phòng Ngừa Cơn Hen Phế Quản Cấp
- Tránh xa các tác nhân khởi phát như khói bụi, phấn hoa, lông thú cưng.
- Duy trì môi trường sống trong lành, sạch sẽ.
- Hạn chế sử dụng các thực phẩm gây dị ứng.
- Sử dụng thuốc dự phòng theo chỉ định của bác sĩ.
Tóm lại, hen phế quản cấp là bệnh lý có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, sử dụng thuốc đúng liều và tái khám định kỳ để đảm bảo sức khỏe lâu dài.
