0918884666
0918884666
Bệnh sởi ở trẻ em là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính phổ biến và nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Sởi do virus thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, lây truyền mạnh qua đường hô hấp thông qua giọt bắn từ người bệnh khi ho, hắt hơi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh sởi là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi tại nhiều quốc gia đang phát triển, đặc biệt ở các khu vực có tỷ lệ tiêm chủng thấp1. Việc nhận biết dấu hiệu bệnh sớm và có biện pháp phòng ngừa hiệu quả đóng vai trò vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe trẻ nhỏ và hạn chế biến chứng nguy hiểm.
Virus sởi (Measles virus) là một loại virus RNA thuộc chi Morbillivirus. Trẻ em có thể mắc bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với người nhiễm bệnh qua đường hô hấp. Virus tồn tại trong không khí hoặc trên bề mặt vật dụng đến vài giờ và rất dễ lây lan – ước tính 90% những người chưa có miễn dịch sẽ mắc bệnh nếu tiếp xúc gần với người bệnh2.
Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm:
Chưa tiêm vắc xin phòng bệnh sởi.
Suy giảm miễn dịch, trẻ bị suy dinh dưỡng nặng, nhiễm HIV.
Sống trong môi trường đông đúc, vệ sinh kém.
Không được bổ sung vitamin A đầy đủ – yếu tố tăng nguy cơ biến chứng nặng khi mắc sởi3.
Một trong những thách thức trong chẩn đoán sởi là các dấu hiệu ban đầu dễ bị nhầm với cảm cúm thông thường. Dưới đây là các giai đoạn và triệu chứng điển hình mẹ cần lưu ý:
Không có triệu chứng rõ ràng.
Trẻ vẫn sinh hoạt bình thường.
Sốt cao liên tục (38,5–40°C).
Ho khan, sổ mũi, hắt hơi.
Mắt đỏ, có ghèn, chảy nước mắt, sợ ánh sáng.
Xuất hiện hạt Koplik – các đốm trắng nhỏ như hạt muối ở niêm mạc miệng, má trong (dấu hiệu đặc trưng).
Ban đỏ hồng bắt đầu từ sau tai, lan ra mặt, thân, rồi đến tay chân.
Ban nổi rõ, không ngứa, tồn tại 3–5 ngày rồi nhạt dần, bong vảy.
Trẻ có thể vẫn sốt trong 1–2 ngày đầu phát ban, sau đó hạ dần.
📌 Lưu ý: Nếu sau khi phát ban, trẻ sốt lại, ho nặng hơn, hoặc mệt lả – đây có thể là dấu hiệu biến chứng và cần đưa trẻ đi khám ngay.
Chẩn đoán bệnh sởi chủ yếu dựa vào lâm sàng kết hợp với các xét nghiệm:
Khám lâm sàng: Bác sĩ quan sát dấu hiệu sốt, ban đỏ điển hình, sự hiện diện của hạt Koplik.
Xét nghiệm máu: Kiểm tra kháng thể IgM đặc hiệu với virus sởi.
PCR (Polymerase Chain Reaction): Xác định vật liệu di truyền của virus sởi trong mẫu dịch hầu họng hoặc máu – độ chính xác cao.
Chẩn đoán sớm giúp bác sĩ kịp thời can thiệp và hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.
Dù phần lớn trẻ mắc sởi có thể tự khỏi sau 7–10 ngày, nhưng với những trẻ nhỏ, suy dinh dưỡng hoặc chưa được tiêm ngừa, nguy cơ gặp biến chứng là rất cao:
| Biến chứng | Mô tả |
|---|---|
| 🫁 Viêm phổi | Là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ mắc sởi. |
| 🧠 Viêm não | Hiếm gặp nhưng có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng thần kinh. |
| 👂 Viêm tai giữa | Gây đau tai, sốt, thậm chí dẫn đến mất thính lực. |
| 💧 Tiêu chảy | Gây mất nước, nguy cơ nhập viện cao ở trẻ dưới 2 tuổi. |
| 👁️ Viêm giác mạc | Có thể dẫn đến mù lòa nếu không điều trị. |
📌 Theo CDC Hoa Kỳ, 1 trong 20 trẻ mắc sởi bị viêm phổi, và 1 trong 1.000 trẻ có nguy cơ bị viêm não4.
Hiện nay, không có thuốc đặc trị cho bệnh sởi, điều trị chủ yếu là hỗ trợ triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng.
Hạ sốt: Paracetamol theo đúng liều lượng.
Bù nước: Cho trẻ uống nhiều nước, có thể dùng oresol.
Dinh dưỡng: Ăn thức ăn mềm, dễ tiêu, đầy đủ vitamin.
Vệ sinh mắt, mũi, miệng sạch sẽ hằng ngày.
Vitamin A giúp giảm tỷ lệ tử vong và biến chứng (theo WHO, nên bổ sung 2 liều cách nhau 24h cho trẻ dưới 5 tuổi mắc sởi).
Kháng sinh nếu có nhiễm trùng thứ phát như viêm phổi, viêm tai.
Nhập viện nếu trẻ sốt cao liên tục, thở nhanh, có dấu hiệu viêm não.
Lưu ý: Không tự ý dùng kháng sinh hoặc thuốc hạ sốt liều cao khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Vắc xin MMR (Sởi – Quai bị – Rubella):
Mũi 1: lúc 9 tháng tuổi.
Mũi 2: lúc 18 tháng tuổi.
Trường hợp dịch sởi bùng phát, trẻ có thể được tiêm sớm từ 6 tháng tuổi.
Rửa tay bằng xà phòng thường xuyên.
Vệ sinh đồ chơi, vật dụng của trẻ sạch sẽ.
Tránh để trẻ tiếp xúc với người có triệu chứng nghi mắc sởi.
Cách ly trẻ mắc sởi trong 4–5 ngày từ khi bắt đầu phát ban.
Trẻ chưa tiêm ngừa không nên đến gần người bệnh.
Chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng.
Bổ sung vitamin, đặc biệt là vitamin A.
Đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc, vận động hợp lý.
Hãy đưa trẻ đến bệnh viện ngay nếu có các dấu hiệu sau:
Sốt cao không hạ dù đã uống thuốc.
Ho dữ dội, khó thở, thở nhanh hoặc rút lõm ngực.
Trẻ lừ đừ, li bì, bỏ bú, co giật.
Phát ban kèm sốt >3 ngày.
Mắt mờ, trẻ quấy khóc liên tục, nhạy cảm với ánh sáng.
Việc điều trị sớm giúp trẻ phục hồi nhanh chóng và tránh biến chứng nặng nề.
❓ Bệnh sởi có lây không?
✔️ Có. Sởi là một trong những bệnh truyền nhiễm dễ lây nhất, lây qua không khí hoặc giọt bắn.
❓ Ai có nguy cơ cao bị sởi?
✔️ Trẻ chưa tiêm phòng, trẻ suy dinh dưỡng, trẻ dưới 5 tuổi.
❓ Tiêm phòng có phòng sởi hoàn toàn?
✔️ Vắc xin giúp ngừa bệnh hiệu quả đến 97% sau hai mũi.
❓ Bệnh sởi có điều trị tại nhà được không?
✔️ Có thể nếu trẻ không có biến chứng, nhưng cần theo dõi sát và tuân thủ hướng dẫn bác sĩ.
Sởi là bệnh dễ lây nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc xin và vệ sinh hợp lý. Mẹ cần nắm rõ dấu hiệu nhận biết sớm, theo dõi kỹ khi trẻ có triệu chứng và đưa con đi khám kịp thời để tránh biến chứng nguy hiểm. Việc tiêm ngừa đầy đủ, chăm sóc dinh dưỡng tốt và giữ vệ sinh chính là “chìa khóa” giúp con luôn khỏe mạnh, tránh xa bệnh sởi.
