0918884666
0918884666
Bác sĩ Hương mến chào ba mẹ và các bạn. Rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD) là một tình trạng phát triển thần kinh phức tạp, thường được chẩn đoán trong những năm đầu đời. Mặc dù một số dấu hiệu tự kỷ có thể khá rõ ràng, nhưng nhiều dấu hiệu khác lại rất tinh tế và dễ bị nhầm lẫn với sự “nhút nhát,” “tính cách,” hoặc “phát triển chậm một chút.” Việc nhận biết sớm những dấu hiệu này là vô cùng quan trọng vì can thiệp sớm có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể trong việc cải thiện kết quả phát triển cho trẻ.
Bài viết này tập trung vào 9 dấu hiệu tinh tế của tự kỷ mà phụ huynh thường bỏ qua hoặc chưa nhận ra mức độ nghiêm trọng của chúng. Nếu bạn lo lắng về sự phát triển của con mình, hãy tìm kiếm sự tư vấn chuyên môn.
Sự tương tác bằng mắt là một trong những hình thức giao tiếp xã hội sớm nhất. Trẻ sơ sinh thường bắt đầu nhìn vào mặt và mắt người chăm sóc.
Dấu hiệu tinh tế: Không hoàn toàn tránh nhìn, nhưng sự giao tiếp bằng mắt rất ngắn ngủi hoặc trẻ nhìn lướt qua. Trẻ có thể nhìn chằm chằm vào miệng hoặc các vật thể khác trên mặt bạn thay vì mắt. Việc này có thể khiến phụ huynh nghĩ rằng con mình chỉ đang “mải nhìn” những thứ khác mà thôi.
Điều cần chú ý: So với trẻ cùng tuổi, trẻ có sự giao tiếp bằng mắt ít hơn, kém duy trì hơn, hoặc không sử dụng giao tiếp bằng mắt để điều chỉnh tương tác (ví dụ, không nhìn vào mắt bạn để kiểm tra xem bạn có đang chú ý đến thứ trẻ đang chỉ không).
Hầu hết trẻ em bắt đầu đáp lại tên mình một cách đáng tin cậy ở độ tuổi từ 6 đến 9 tháng.
Dấu hiệu tinh tế: Trẻ có thể phản ứng với một số âm thanh (như tiếng nhạc chuông điện thoại hoặc tiếng động lớn) nhưng thường xuyên không quay đầu lại khi tên mình được gọi, ngay cả khi bạn gọi một cách nhẹ nhàng. Phụ huynh có thể nghĩ trẻ bị khiếm thính hoặc chỉ đang “làm ngơ”.
Điều cần chú ý: Trẻ có thể đang trong thế giới riêng của mình, không quan tâm đến những gì người khác đang cố gắng giao tiếp. Nếu bạn gọi tên con và trẻ không phản ứng, nhưng lại phản ứng ngay lập tức khi bạn mở gói snack, đó có thể là một manh mối. Cần loại trừ khả năng nghe kém.
Cử chỉ là cầu nối quan trọng giữa ngôn ngữ tiếp nhận và ngôn ngữ diễn đạt.
Dấu hiệu tinh tế: Trẻ không chỉ ngón tay (pointing) để yêu cầu đồ vật (ví dụ: chỉ vào cốc nước) hoặc để chia sẻ sự chú ý (ví dụ: chỉ vào máy bay trên trời) trước 12-14 tháng tuổi. Trẻ cũng có thể ít vẫy tay “tạm biệt,” ít lắc đầu “không,” hoặc ít sử dụng các cử chỉ tự nhiên khác.
Điều cần chú ý: Ngôn ngữ cơ thể và cử chỉ là một phần của giao tiếp xã hội. Việc thiếu các cử chỉ này, đặc biệt là cử chỉ chỉ tay để chia sẻ sự chú ý (cử chỉ chỉ mang tính xã hội), là một dấu hiệu cảnh báo sớm.
Hãy thường xuyên giao tiếp với bé nhé.
Chậm nói là một dấu hiệu được biết đến rộng rãi, nhưng những bất thường trong cách sử dụng ngôn ngữ lại tinh tế hơn.
Dấu hiệu tinh tế:
Nhại lời (Echolalia): Lặp lại lời nói của người khác, đôi khi là lời thoại trong phim, nhưng không dùng ngôn ngữ đó để giao tiếp theo cách có ý nghĩa.
Ngữ điệu bất thường: Giọng nói nghe có vẻ robot, đều đều (monotone), quá lớn, hoặc quá cao độ.
Sử dụng đại từ nhân xưng sai: Ví dụ, gọi bản thân là “con” thay vì “tôi” hoặc “bé” sau 2-3 tuổi.
Điều cần chú ý: Không phải mọi trẻ chậm nói đều mắc tự kỷ, nhưng cách trẻ sử dụng ngôn ngữ (hoặc thiếu sử dụng nó để giao tiếp qua lại) là rất quan trọng.
Bắt chước là kỹ năng xã hội then chốt, và chơi giả vờ là một cột mốc phát triển nhận thức và xã hội quan trọng.
Dấu hiệu tinh tế:
Không bắt chước: Ít bắt chước những hành động đơn giản như vỗ tay, nhún vai, hoặc làm tiếng động vui nhộn.
Thiếu chơi giả vờ: Trẻ có thể chơi với đồ chơi (ví dụ: ô tô) nhưng chỉ để xếp hàng hoặc quay bánh xe thay vì giả vờ lái ô tô đi mua sắm, cho búp bê ăn, hoặc đóng vai siêu anh hùng.
Điều cần chú ý: Chơi giả vờ yêu cầu khả năng tưởng tượng và hiểu về vai trò xã hội, những điều thường bị suy giảm ở trẻ tự kỷ.
Chia sẻ sự chú ý (Joint Attention) là khả năng trẻ và người khác cùng tập trung vào một vật thể hoặc sự kiện, và là nền tảng của tương tác xã hội.
Dấu hiệu tinh tế:
Ít tìm kiếm sự chú ý của bạn: Trẻ ít mang đồ chơi đến khoe bạn, ít cười với bạn chỉ để chia sẻ niềm vui, hoặc ít nhìn qua lại giữa bạn và đồ chơi.
Sự thờ ơ: Trẻ có vẻ hài lòng khi chơi một mình trong thời gian dài và không tìm kiếm sự an ủi hoặc niềm vui từ phụ huynh theo cách điển hình.
Điều cần chú ý: Trẻ có vẻ không nhận ra rằng có những người khác xung quanh có thể chia sẻ kinh nghiệm với mình. Phụ huynh có thể nhầm đây là tính độc lập sớm.
Những hành vi tự kích thích (self-stimulatory behavior) có thể được coi là “thói quen xấu” hoặc “trẻ đang tìm cách giải trí.”
Dấu hiệu tinh tế:
Hành vi tự kích thích: Vỗ tay, lắc lư cơ thể, quay tròn tại chỗ, đi nhón chân (toe walking) kéo dài sau độ tuổi tập đi.
Cố chấp về sự đồng nhất (Insistence on Sameness): Rất khó chịu hoặc bùng phát cơn giận dữ khi có thay đổi nhỏ trong thói quen hàng ngày, đường đi, hoặc cách sắp xếp đồ vật.
Cách chơi bất thường: Chỉ tập trung vào các bộ phận của đồ chơi (ví dụ: chỉ quay bánh xe ô tô, lật sách liên tục mà không nhìn nội dung).
Điều cần chú ý: Mức độ và tính chất của những hành vi này phân biệt chúng với thói quen thông thường của trẻ nhỏ.
Phản ứng quá mức hoặc kém phản ứng với thông tin cảm giác.
Dấu hiệu tinh tế:
Quá nhạy cảm (Hypersensitivity): Khó chịu cực độ với nhãn quần áo, tiếng ồn lớn, ánh sáng mạnh hoặc kén ăn nghiêm trọng (chỉ ăn một số loại thức ăn có kết cấu cụ thể).
Kém nhạy cảm (Hyposensitivity): Tìm kiếm cảm giác bằng cách liên tục chạm vào mọi thứ, thường xuyên ngửi hoặc liếm đồ vật, hoặc không phản ứng với đau hoặc lạnh.
Điều cần chú ý: Phản ứng cảm giác bất thường là phổ biến ở trẻ tự kỷ và có thể dẫn đến các hành vi khó khăn nếu không được quản lý.
Đây là một trong những dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng nhất, mặc dù hiếm gặp hơn.
Dấu hiệu tinh tế: Trẻ đã đạt được các cột mốc phát triển, chẳng hạn như đã biết nói từ hoặc cụm từ đơn giản, biết vẫy tay, hoặc giao tiếp bằng mắt tốt, nhưng sau đó mất dần những kỹ năng này, thường là trong khoảng từ 12 đến 24 tháng tuổi.
Điều cần chú ý: Bất kỳ sự mất khả năng nào (ngôn ngữ, xã hội, vận động) sau khi đã đạt được đều cần được đánh giá y tế khẩn cấp, không chỉ riêng tự kỷ mà còn để loại trừ các rối loạn thần kinh khác.
Việc nhận ra những dấu hiệu tinh tế này không có nghĩa là con bạn chắc chắn mắc tự kỷ. Tuy nhiên, sự kết hợp của nhiều dấu hiệu, đặc biệt là sự thiếu hụt dai dẳng và đáng kể trong các lĩnh vực giao tiếp xã hội và tương tác xã hội, cùng với sự hiện diện của các hành vi lặp đi lặp lại hoặc sở thích hạn chế, nên được xem xét nghiêm túc.
Nếu bạn có bất kỳ lo lắng nào:
Ghi chép lại: Ghi lại chi tiết các hành vi bạn quan sát được, bao gồm thời điểm và tần suất.
Tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa: Chia sẻ những lo lắng của bạn với bác sĩ nhi khoa của trẻ.
Tìm kiếm đánh giá chuyên môn: Yêu cầu giới thiệu đến chuyên gia phát triển trẻ em, nhà tâm lý học hoặc nhà trị liệu ngôn ngữ để có đánh giá toàn diện.
Can thiệp sớm là chìa khóa. Việc sớm bắt đầu các liệu pháp hành vi, ngôn ngữ, và nghề nghiệp có thể giúp trẻ tự kỷ phát triển tối đa tiềm năng của mình. Đừng chần chừ; sự hỗ trợ của bạn là món quà quý giá nhất cho con.
Để được tư vấn thăm khám trực tiếp Phòng khám nhi Họa Mi với Ts – Bs Lê Thị Thu Hương, Quý Khách vui lòng bấm số HOTLINE 0918884666 hoặc đăng ký lịch trực tuyến TẠI ĐÂY.
Tìm hiểu thêm thông tin y khoa:
Chat trực tiếp Fanpage Bác sĩ Hương
Facebook Fanpage Bác sĩ Hương
Kênh Youtube Bác sĩ Hương
